تأثیر دیدگاه عرفانی بر آرای فقهی فقهاء(مطالعۀ موردی: فتوای ابن‌عربی به جواز امامت زنان بر مردان در نماز جماعت)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه الهیات، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران. *نویسنده مسئول: mrezaei@basu.ac.ir

2 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه‌ فرهنگیان، همدان، ایران.

چکیده

مقالۀ حاضر درصدد تبیین نسبت فقه و عرفان و بیان تأثیر نگاه عرفانی در فرآیند اجتهاد است. با تأمل در فرآیند اجتهاد می­توان علوم مؤثر بر فرآیند اجتهاد را از انحصار چند علم محدود خارج­نمود. از مسیر این پیش­فرض­ها است که مجتهد به فتوا می­رسد و عرفان نیز اگر نگوییم مؤثر­ترین، حداقل یکی از مبانیِ مؤثر بر فرآیند اجتهاد است. بر این اساس، بخش دوم مقاله به مطالعۀ موردی فتوای ابن­عربی در مورد جواز امامت زنان بر مردان در نماز جماعت ( برخلاف نظر مشهور فقهای فریقین) می­پردازد. در این راستا مبانی تفکیک انسانیت و حیوانیت، اشتراک زن و مرد در انسانیت، تأویل روایاتی که درظاهر حکم به برتری مردان می­دهند و نگاه متفاوت به مقولة زوجیت و اجتهاد، از آثار ابن­عربی استخراج­شده­است. لازم به ذکر است این نوشتار درصدد اثبات درستی این فتوای ابن­عربی و تبیین­ وی از اجتهاد و جایگاه زنان نیست؛ بلکه هدف این است که اثبات­گردد ابن­عربی با چنین پیش فرضی، به چنان فتوای نادری رسیده­است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Effect of Mystical Perspective on the Jurisprudential Opinions (A Case Study of Ibn Al-Arabi's Fatwa on the Permission of Women's

نویسندگان [English]

  • Mohammad Rezaei 1
  • Faezeh Balaei 2
1 Assistant professor, Department of Thology, Faculty of Humanities, bu ali sina University, Hamedan, Iran, * Corresponding Author: mrezaei@basu.ac.ir
2 Assistant professor of Islamic Thoughts teaching Department, Farhangian University, Hamedan, Iran
چکیده [English]

The present article has been developed to explain the relationship between jurisprudence and mysticism and the effect of the mystical view on the process of ijtihad. By reflecting on the process of ijtihad, it is possible to remove the sciences affecting the process of ijtihad from the monopoly of a few limited ones. It is through these presuppositions that the mujtahid may reach the fatwa; and mysticism, if not the most effective, is at least one of the effective foundations on the process of ijtihad. Accordingly, the article deals with the case study of Ibn Al-Arabi's fatwa on the permission of women to lead men over men in congregational prayers (contrary to the well-known opinion of the jurists of the two religious sects). In this regard, the principles of the separation of humanity and animalism, the commonality of men and women in humanity, the interpretation of narrations that seemingly overshadow the superiority of men, and a different view of the category of marriage and ijtihad, have been extracted from Ibn Al-Arabi's works. It should be noted that this article does not seek to prove the correctness of this fatwa of Ibn Al-Arabi and his explanation of ijtihad and the status of women; rather, the aim is to show the way based on which Ibn Al- Arabi reached such a rare fatwa with such a presupposition.